Buurtbewoners houden toezicht in de pauze

Niet de docenten, maar buurtbewoners surveilleren in de pauzes op het Beatrix College. Dat was eerst even wennen voor de leerlingen, maar inmiddels loopt het project Pleinwacht al vijf jaar en met succes. Zowel voor de school als de surveillanten en de wijk heeft deze aanpak met betaalde pleinwachten voordelen.

Het Beatrix College (vmbo-tl, havo en atheneum) in de Tilburgse nieuwbouwwijk Reeshof op een donderdagochtend. In de pauze van tien over half elf stromen de lokalen leeg. We lopen tegen de stroom in met Marga van Helvert en Jim Winter. Beide surveillanten halen hun portofoon op om contact te kunnen houden. Dat is handig omdat ze zich altijd opsplitsen om op meer plekken toezicht te kunnen houden.
In de aula zitten leerlingen te kletsen en te geinen. Twee jongens bouwen een toren van lege colablikjes. Op het moment dat de gong gaat, laten ze het bouwwerk in de steek en snellen naar hun leslokaal. Ook wat plastic rommel blijft liggen. Een meisje dat nog aan tafel zit, voelt er weinig voor alles op te ruimen. Tijd om in te grijpen. Winter roept de jongens terug. “Ruim het even op. Dat doe je toch wel voor de dames?’’ De jongens gooien de troep in een afvalbak. Kleine moeite. ”Maar zonder toezicht zou het hier een bende worden,’’ zegt Winter.

Wildvreemden
Dat de 2000 leerlingen van het Beatrix College kunnen worden aangesproken door surveillanten die geen docent zijn, vonden ze bij de start van het project Pleinwacht knap lastig, vertelt Van Helvert, die er vanaf het eerste uur bij is betrokken. ”Het eerste jaar was heel zwaar. Toen hebben we wel eens flinke botsingen gehad.’’
Voor de scholieren was het nieuw dat niet hun docenten maar wildvreemden liepen te corrigeren. Bovendien waren de ouders en andere surveillanten er nogal blanco ingestapt. Dit deed rector Hans van der Heijden al snel besluiten de nieuwe surveillanten evenals docenten en ondersteunend personeel cursussen te laten volgen, zoals omgaan met agressie. Ofschoon agressie weinig voorkomt, merken alle betrokkenen op. Meestal blijft de overlast van leerlingen beperkt tot incidentjes als de colablikjes in de aula.
Door de bijsturing liep het project Pleinwacht beter. Zochten leerlingen aanvankelijk de Pleinwachten niet op als er wat speelde, nu doen ze dat wel.

Bijverdienste
De Pleinwachters verdienen per uur het minimumloon (netto 7,50 euro). Dat kan een aardige bijverdienste zijn. Momenteel zijn er tien Pleinwachters. Dat is de afgelopen jaren wel eens meer geweest. ”Maar we hebben nu wat verloop door de gunstige arbeidsmarkt,’’ zegt Toon Trouw, als hoofd facilitaire dienst van het Beatrix College eerste aanspreekpunt voor de Pleinwacht. Nu de economie groeit, kost het de school meer moeite aan externe toezichthouders te komen.
Voor de Pleinwachters kan hun inzet een opstap zijn naar een nieuwe baan. Marga van Helvert, vóór ze Pleinwacht werd activiteitenbegeleidster in de zorg, heeft er in de afgelopen jaren op het Beatrix College taken bij gekregen als invalkracht voor de repro en conciërge. En Jim Winter vermoedt dat zijn rol als Pleinwachter bij heeft gedragen aan zijn stageplaats bij een ROC. Hij wil beveiliger worden op een school. Daar past het Pleinwacht-werk bij, want ook als Pleinwachter draag je bij aan meer veiligheid op school, vindt hij. ”Het is prettig voor leerlingen dat ze iemand kunnen aanspreken als er wat aan de hand is. Wij geven ze veiligheid”.

Geen eiland
”We betrekken op deze manier ook de woonwijk bij de school. Net als met andere projecten,´´ zegt rector Van der Heijden. ”Door de Pleinwacht hebben aardig wat mensen uit de buurt direct met de school te maken. De school is daardoor geen eiland.”
Voor de Pleinwacht zijn duidelijke regels afgesproken, vertelt Toon Trouw. De Pleinwachters mogen alleen toezien op de naleving van de regels en daar mogen ze leerlingen op aanspreken. Over de straffen gaan ze niet. Moet er een straf worden opgelegd dan gebeurt dat in overleg met en door de docenten.
Overigens krijgen alle nieuwe leerlingen van het Beatrix College de huisregels op papier uitgereikt: geen kauwgum, niet bellen met mobieltjes (worden in beslag genomen), geen petten, hoofddoekjes mogen wel. Elke dag houden de Pleinwachters en docenten een logboek bij. Hierin wordt genoteerd of er bijzonderheden zijn op school of rond bepaalde leerlingen waar de toezichthouders rekening mee kunnen houden. Pleinwachters dragen geen uniform.

Opstapje
De Pleinwachters worden aangesteld als ze de sollicitatieprocedure doorstaan. Eerst een brief en dan een sollicitatiegesprek. De afgelopen jaren is lang niet iedereen daar doorheen gekomen. Heeft de school bijvoorbeeld de indruk dat het de sollicitant louter en alleen te doen is om een opstapje naar een reguliere baan dan gaat het Beatrix College niet met deze kandidaat in zee. Trouw: ”Het mag best meespelen maar je moet het toch in de eerste plaats doen omdat je dit graag wil. Daar letten we op.’’
In de afgelopen jaren zijn de Pleinwachters voor steeds meer taken ingezet. Eerst was er alleen het surveilleren in de pauze. Daar kwam bij toezicht houden bij proefwerken en het eindexamen, ondersteuning bij ouderavonden, sportdagen en de zogenoemde Trixweek. Twee Pleinwachters kregen sinds de start vijf jaar geleden een reguliere baan op de school.
Voor de school is het inzetten van bewoners/ouders gunstig. Het project kost per jaar ongeveer 25.000 euro aan salarissen voor de Pleinwachters. Maar, rekent rector Van der Heijden voor, per jaar worden 1700 klokuren docententijd uitgespaard, gelijk aan een hele fte. ”De school zet die uren in voor werkzaamheden die passen bij het niveau van het docentensalaris en opleidingsniveau: lesgeven, voorbereiden, huiswerk nakijken, etcetera. Docenten hebben vaak geen zin in surveilleren.´´
Waarom doen andere scholen dit niet ook? Voor zover bekend zijn het Beatrix College en het Marianum in Groenlo de enige scholen in Nederland waar ouders/bewoners worden ingehuurd om toezicht te houden op de leerlingen. Van der Heijden: ”Het is een bedrijfseconomisch fenomeen. Misschien dat scholen er daarom niet aan willen. Docenten op onze school hadden er eerst ook moeite mee. Maar nu is iedereen om. Dit is een prima oplossing voor alle partijen.’’

Jurgen van Dijk