“Veel kinderen zijn nog niet helemaal wakker als ze om half negen ’s ochtends de school binnenkomen”, zegt Anja Wortman, directeur van basisschool De Oosterweide in Gouda. Daarom beginnen haar leerlingen ’s ochtends met iets rustigs, zoals lezen. Maar dat is niet alles. Sinds september is het hele schoolprogramma aangepast aan het natuurlijke bioritme van kinderen. “Zo leren ze meer”, is de overtuiging van Wortman.
Basisschool De Oosterweide ligt in de Goudse achterstandswijk Oosterwei; veel jaren 60-flats met aan de rand een wat afgeragd schoolgebouw in noodlokalen. De school telt leerlingen van 24 verschillende nationaliteiten: kinderen uit Marokko, Turkije en Polen maar ook uit oorlogsgebieden als Burundi of Bosnië.
Binnen is het verrassend rustig, al is het even na twaalf uur. Alle klassen zijn aan het lunchen. Op de tafels melk, hagelmix, kaas en appelstroop. De kinderen smeren zelf hun brood en zelfs bij de kleintjes in groep drie gaat dat heel georganiseerd. Dat komt misschien omdat er minstens twee begeleiders voor elke klas zijn; een moeder en een beroepskracht van de kinderopvangorganisatie Quadrant.
Op de Oosterweide duurt de lunchpauze tegenwoordig tweeëneenhalf uur: van twaalf tot half drie. Er is dus na het eten ruimschoots de tijd voor andere activiteiten. Kinderen gaan het schoolplein op of ze gaan naar een van de twee overblijflokalen om daar te ‘chillen’ op de bank of een spelletje te spelen. Maar ze kunnen ook naar zwemles, muziekles, sport of kinderyoga. De activiteiten die ‘gewone’ brede scholen na schooltijd plannen, zijn hier in de lange lunchpauze. De schooldag eindigt daardoor pas om half vijf.
Leren tussen tien en twaalf uur
Schooldirecteur Anja Wortman is de drijvende kracht achter de nieuwe dagindeling. Zij erfde het plan voor de lange schooldag van haar voorgangster toen ze vijf jaar geleden op de school kwam werken. Er lag al een aanvraag bij het ESF, het Europees Sociaal Fonds, voor extra geld. Het idee was toen dat witte ouders voor de school zouden kiezen als de schooldag langer zou zijn. “Onzin natuurlijk”, oordeelt Wortman nu.“Er wonen hier helemaal geen witte ouders”.
Wortman omarmde het idee voor de lange schooldag om heel andere redenen. “Kinderen hebben last van een fikse middagdip en nemen kennis het beste op tussen tien en twaalf uur en tussen half drie en half vijf. Die uren moet je dus benutten.” Toen zij zich verder in het biologisch ritme ging verdiepen, ontdekte ze dat het uitmaakt welk deel van het geheugen je aanspreekt.
“s Ochtends kunnen ze de stof goed in het korte termijn-geheugen opnemen en ‘s middags werkt het lange termijn-geheugen beter.” Daarom leren ze op De Oosterweide ’s ochtends nieuwe werkwoordsvormen of nieuwe tafels en ’s middags herhalen ze eerder geleerde stof.
Franse ervaringen
Uit het onderzoek ‘Biologisch ritme en schoolprogramma’ blijkt dat de oude vertrouwde schooltijden inderdaad niet overeenkomen met de momenten waarop kinderen van nature het beste leren. Het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn (NIZW) zette op verzoek van de school de wetenschappelijke kennis over het bioritme op een rij.
Een paar conclusies. Kinderen moeten op school de tijd krijgen om hun ochtendtraagheid te overwinnen. De periode tussen 12 en 14 uur is het slechtst voor intellectuele prestaties. Vooral voor zwakke leerlingen is het belangrijk om?tijdens de middagdip te?rusten of te recreëren. Slimmere kinderen zetten zich makkelijker over de middagdip heen.
Het onderzoek is grotendeels gebaseerd op informatie uit Frankrijk, waar de middagpauze enkele jaren geleden al werd aangepast.
De nieuwe schooltijden zijn op De Oosterweide geleidelijk ingevoerd. Vorig jaar duurde de pauze al anderhalf uur maar deelname was toen nog vrijwillig. Dit jaar is de overstap gemaakt naar tweeëneenhalf uur en alle kinderen moeten nu op school overblijven.
Wortman:“Die verplichting hebben we ingevoerd omdat we het belangrijk vinden dat de hele klas erbij is. We bieden bijvoorbeeld een training sociale vaardigheden aan en daar kan je dan in de lessen op voort borduren.”
Verplicht overblijven, gaf dat geen problemen met de ouders? “Dat viel reuze mee. We hebben het wel heel goed uitgelegd op de ouderavond en uiteindelijk waren alle ouders voor. Alleen het overblijven van de kleuters zagen ze niet zitten, dus die mogen tussen de middag naar huis.”
De kinderen vinden de lange overblijf op school fijn. “Dat merk je op vrijdag”, zegt Nesada uit groep acht. “Op die dag mogen we wel naar huis, maar niemand gaat, het is hier veel gezelliger.”
Leerkrachten
In de pauze zitten de meesters en juffen rustig te lunchen, een paar zijn naar de stad, ze hoeven niet op school te blijven als er geen vergadering is. Ze reageren terughoudend, omdat ze nog maar kort werken op de nieuwe manier. “We weten nog niet of het werkt ”, zegt de juf van groep acht na enig aandringen. “De ochtenden gaan goed, maar als ik de kinderen terug krijg na de lange pauze, is het moeilijk om ze weer aan het werk te krijgen.” En het is veel werk, vindt ze: “Je moet je hele manier van lesgeven omgooien.”
“Veranderen is altijd moeilijk”, zegt Wortman als ze de reactie hoort. “We hebben eerst al onze aandacht op de ochtend gericht. In elke vergadering stond die ochtend centraal en dat loopt nu als een trein, na twee maanden al. De kinderen gaan na de vroege ochtendpauze heel geconcentreerd aan het werk. Nu is het tijd voor stap twee: systematisch naar de pauze kijken; welke activiteiten passen het beste, hoe bouw je rustmomenten in.”
Overblijfcoördinator Jolanda Welleman van kinderopvang-organisatie Quadrant werkt nog met de school aan een
verdere invulling van de overblijf. Zij vindt de lange
overblijf toch al een succes omdat de kinderen zo met
cultuur in aanraking komen. “Deze achterstandskinderen gaan niet naar de naschoolse activiteiten van een brede school. Wij bereiken ze wel en geven ze in de lunchpauze muziekles en streetdance. Dat is pure winst.”
Geld
De lange tussenschoolse opvang van De Oosterweide kost 120.000 euro per jaar; geen klein bedrag. Tot nu toe is het geld uit verschillende incidentele potjes gekomen. Stichting Klasse, het bestuur van De Oosterweide, is naarstig
op zoek naar meer structurele subsidie.
Algemeen directeur Joke Middelbeek gaat met het ministerie van Onderwijs praten in de hoop dat de financieringsregels wat losser worden. “Voor naschoolse opvang is veel geld maar wij geven tussenschoolse opvang en daar is nauwelijks geld voor. Als we dezelfde financiering krijgen, zijn we een heel eind.”
Ze doet ook een beroep op het budget veiligheid van VWS (volksgezondheid, welzijn en sport). “Je wordt er niet beter van als je in deze wijk op straat moet spelen; het is dus heel goed voor de veiligheid als wij de kinderen een groter deel van de dag onder onze hoede nemen.”
Het rapport ‘Biologisch ritme en schoolprogramma’ kan
gedownload worden via www.nji.nl (publicaties>brede school)
Inge Klijn